เมื่อแม่กลายเป็นลูก วันแม่ 12 สิงหาคม

ปัญหาความจำของผู้ป่วยสมองเสื่อมนอกจากนำความยากลำบากในการดูแลแล้ว บางครั้งยังนำความปวดใจมาให้ เพราะเมื่ออาการมากขึ้นผู้ป่วยจะลืมเลือนแม้กระทั้งคนที่รักและผูกพันกันมาเป็นเวลายาวนาน 

แม่อาจเรียกลูกว่า “แม่” “พี่” หรือเรียก “คุณ” เพราะเข้าใจว่าเป็นคนแปลกหน้า มิใช่ลูกหลานหรือคนในครอบครัว

ถึงแม้จะมีคนที่เข้าใจและสามารถทำใจได้ แต่ก็ยังมีลูก ๆ อีกหลายคนทำใจไม่ได้ รู้สึกเศร้าเสียใจ น้อยใจ  

งานวิจัยหนึ่งที่เผยแพร่ใน Oxford University Press เกี่ยวกับผลกระทบจากการถูกพ่อแม่ที่มีภาวะสมองเสื่อมลืม จัดทำขึ้นเพื่อให้บุคลากรด้านการดูแลแบบประคับประคองสามารถเยียวยาจิตใจผู้ดูแลได้อย่างเหมาะสม 

ในรายงานการวิจัยพบว่าคนเป็นลูกอาจมีความทุกข์เก็บไว้ในใจ เนื่องจากรู้สึกว่าตัวเองไม่สำคัญพอให้แม่จดจำ รู้สึกล้มเหลวที่ไม่สามารถทำให้แม่จำตัวเองได้ และกลัวอาการของโรคที่นับวันจะแย่ลง

หากปัญหาในใจไม่ได้รับการเยียวยา มีโอกาสกระตุ้นให้เกิดภาวะโศกเศร้าเสียใจอย่างรุนแรงและยาวนานเกินกว่าปกติหลังจากผู้ป่วยเสียชีวิตไปแล้ว ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

ทำความเข้าใจสักนิดกันจิตตก

1. สมองเสื่อมต้นเหตุทำแม่ลืม : ครอบครัวจำเป็นต้องเรียนรู้เกี่ยวกับอาการของโรค ค่อย ๆ ทำความเข้าใจและยอมรับว่าปัญหาความจำเป็นอาการหนึ่งของภาวะสมองเสื่อม การลืมแม้กระทั่งคนในครอบครัวเกิดจากเซลล์สมองส่วนความจำถูกทำลาย ไม่ได้หมดรักหรือลืมเรา   
 
2. ความจำของแม่ : เมื่ออาการมาถึงระยะการลืมคนใกล้ตัว ความจำในช่วงเวลาปัจจุบันและความจำระยะสั้นเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้นกับผู้ป่วยจะหายไป แต่ความจำที่เกิดในอดีตเมื่อนานมาแล้วมักยังคงอยู่ อาจเป็นช่วงเวลาที่ยังไม่มีครอบครัว สมองของผู้ป่วยจึงมีแค่ความทรงจำอันเก่า โลกตามความเข้าใจของแม่จึงต่างจากโลกในความเป็นจริงปัจจุบัน 

3. ลืมคนแต่ความรู้สึกผูกพันยังคงอยู่ : ในระยะที่ยังมีความทรงจำอยู่แต่เลือนลางลงไป ถึงแม้ผู้ป่วยจะหลงลืมคนใกล้ชิด แต่ความคุ้นเคย ความไว้วางใจ และความรู้สึกผูกพันยังคงอยู่

อยู่กับคนขี้ลืมอย่างไรดี

1. ปรับตัวปรับใจเข้าไปอยู่ในโลกของแม่ : ปล่อยให้แม่เป็นคนกำหนด ส่วนคนเป็นลูกไม่ต้องดึงแม่มาสู่โลกความจริง สวมบทบาทที่ได้รับมา สมมติตัวเองเป็นแม่ เป็นพี่ เป็นคุณพยาบาล ก็ได้  การคล้อยตามช่วยให้ผู้ป่วยมั่นคงปลอดภัย รู้สึกสบายใจ 

2. ใช้ความอ่อนโยน : การปฏิบัติกับผู้ป่วยด้วยท่าทีอบอุ่นอ่อนโยน ทั้งการพูดคุย จับมือ โอบกอด หรือการดูแลอื่น ๆ  ช่วยให้ผู้ป่วยรับรู้ถึงความรักความอบอุ่น รู้สึกปลอดภัย คุ้นเคย และพร้อมไว้วางใจในตัวเรา 

3. เลี่ยงการโต้เถียงหรือตัดพ้อ : เลี่ยงการถามว่าทำไมจำลูกไม่ได้ หรือพยายามบังคับให้ยอมรับว่าเราเป็นลูก  รวมทั้งการตัดพ้อต่อว่า  เพราะจะทำให้ผู้ป่วยเครียด สับสน โกรธ และอาจแสดงพฤติกรรมก้าวร้าว 

4. ใช้ภาพเตือนความจำทางอ้อม : ไม่บังคับให้จำ แต่ใช้วิธีเตือนความจำโดยติดภาพถ่ายครอบครัวตอนที่ลูกยังเล็ก อาจชวนคุยเกี่ยวกับภาพโดยไม่ทดสอบความจำ เล่าเรื่องราวในภาพ ถ้าต่อต้านแนะนำให้เปลี่ยนเรื่องเบนความสนใจ อาจทำทำอัลบั้มใส่ภาพหลายภาพในช่วงวัยแตกต่างกัน หรือทำสมุดบันทึกความจำเขียนบรรยายสั้น ๆ พร้อมชวนดูภาพ 

5. สร้างความคุ้นเคย : แต่งตัวหรือสวมใส่เสื้อผ้าที่แม่เห็นเป็นประจำ หรือใช้สบู่ แชมพู น้ำหอมที่คุ้นเคย เพราะกลิ่นมีส่วนช่วยกระตุ้นความทรงจำได้ 

6. สร้างความทรงจำดี ๆ ขึ้นมาใหม่ : ชวนทำกิจกรรมที่สร้างความเพลิดเพลินร่วมกัน เลือกกิจกรรมที่ผู้ป่วยชอบ เช่น  ฟังเพลง ดูหนัง ทำงานศิลปะ เดินเล่น เป็นต้น แม่อาจนึกไม่ออกว่าเราเป็นใครแต่รู้สึกสบายใจ มีความสุขเมื่ออยู่กับเรา 

ดูแลใจของลูก


การรับมือทั้งการปรับตัวปรับใจยอมรับ และยอมคล้อยตามเพื่อเข้าไปอยู่ในโลกของผู้ป่วย การต่อสู้กับปัญหาเพียงลำพังอาจไม่เพียงพอ แนะนำให้เลี่ยงไปจากสถานการณฺ์ที่รู้สึกโกรธหรือเสียใจ หลบไปสูดหายใจเข้าออกสักพัก ล้างหน้า ฟังเพลง ฯลฯ 


หาเวลาปรึกษาพูดคุยระบายความรู้สึกกับคนในครอบครัวหรือเพื่อน หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ แพทย์ พยาบาล เข้าร่วมกลุ่มผู้ดูแลเพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เรียนรู้ และแบ่งปันกำลังใจให้กันและกัน