ใส่ใจสุขผู้สูงอายุที่เรารัก 13 เมษายน วันผู้สูงอายุแห่งชาติ

ทำความเข้าใจวัยสูงอายุเป็นอย่างไร

1. อายุ 60 ปีคือกาเริ่มต้นเข้าสู่วัยสูงอายุ ในวัยนี้ร่างกายจะเสื่อมถอยตามธรรมชาติ การมองเห็นและการได้ยินถดถอยลง กล้ามเนื้อลีบเล็ก กระดูกและข้อต่อเสื่อม ภูมิต้านทานลดลงเจ็บป่วยง่ายขึ้น เป็นต้น 
2. อาการประจำวัยที่พบได้บ่อย เช่น วิงเวียนศีรษะ หน้ามืดเป็นลม ปวดเมื่อย ท้องอืด ท้องผูก อ่อนเพลีย ความจำลดลง และนอนไม่หลับ  เป็นต้น 
3. มีโอกาสเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรังต่าง ๆ เช่น  ความดันโลหิตสูง เบาหวาน มะเร็ง ไขมันในเลือดสูง โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง และสมองเสื่อม เป็นต้น  
4. ความเปลี่ยนแปลงทางจิตใจที่อาจเกิดขึ้นได้ อย่างเช่น ความวิตกกังวล ความเครียด น้อยใจง่าย รู้สึกเหงา เบื่อหน่าย  และ ซึมเศร้า เป็นต้น  
หากปล่อยปละละเลย มีโอกาสเกิดปัญหาสุขภาพร่างกายและจิตใจตามมา  

ดูแลสุภาพกายใจผู้สูงอายุ
 
การดูแลช่วยปรับเปลี่ยนการกินอยู่และวิธีการใช้ชีวิต สามารถช่วยให้ผู้สูงอายุมีชีวิตยืนยาวและมีสุขภาพกายใจที่ดีได้ 
ครอบครัวควรหลีกเลี่ยงการออกคำสั่งหรือทำหน้าที่เป็นผู้ตรวจการ แต่เน้นการเป็นผู้คอยให้ความช่วยเหลือส่งเสริม แนะนำ ช่วยจัดการบางสิ่งบางอย่าง เพื่ออำนวยความสะดวกให้ผู้สูงอายุรักษาสุขภาพและใช้ชีวิตได้ง่ายขึ้น  
อย่างไรก็ตามความเปลี่ยนแปลงต้องใช้เวลา เริ่มปรับเปลี่ยนจากจุดเล็ก ๆ ก่อน เมื่อเห็นความสำเร็จทีละน้อยก็จะมีกำลังใจในการดูแลผู้สูงอายุที่เรารักยิ่งขึ้น

ข้อแนะนำมีดังนี้ 

1. สุขภาพดีเริ่มต้นจากอาหาร 
- ดูแลผู้สูงอายุให้รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ สัดส่วนและปริมาณเหมาะสม ย่อยง่าย มีคุณค่าทางโภชนาการ ประกอบด้วยผักและผลไม้สดหลากหลายชนิด ธัญพืชไม่ขัดสี ไขมันที่ดีต่อสุขภาพ โปรตีนไม่ติดมัน และดื่มน้ำให้พอเพียงในแต่ละวัน   
- ปรับการกิน เน้นอาหารรสชาติอ่อน ๆ ลด หวาน มัน เค็มให้เหลือแต่น้อย
- ปรับการปรุงอาหารจานโปรด เปลี่ยนเป็นปรุงด้วยไขมันที่ดีต่อสุขภาพ หรือ ปรับวิธีการปรุ่ง เช่น  นึ่ง ต้ม ย่างไฟอ่อน แทนการทอด หรือผัด 
- ครอบครัวอาจปรับการกินไปพร้อมกับผู้สูงอายุ นอกจากช่วยลดความยุ่งยากในการเตรียมแล้ว ยังช่วยให้ทุกคนได้รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพไปด้วยกัน 
- หากอยู่คนละบ้าน ถ้าทำได้อาจไปเยี่ยมอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ทำอาหารเพื่อสุขภาพร่วมกัน อาจซื้อวัตถุดิบหรือเตรียมอาหารให้เก็บไว้รับประทาน เปิดดูตู้เย็นเพื่อตรวจดูว่ามีอาหารที่ดีต่อสุขภาพเก็บไว้บ้างหรือไม่

2. ส่งเสริมการออกกำลังกาย
- ดูแลให้การออกกำลังกายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันผู้สูงอายุ  
- กระตุ้นให้มีกิจกรรมที่ได้เคลื่อนไหวร่างกาย ตามกำลังของผู้สูงอายุ  เช่น ทำอาหาร ทำงานบ้าน จัดบ้าน ไปซื้อของ ปลูกต้นไม้  เป็นต้น 
- ดูแลให้ผู้สูงอายุไม่นั่งอยู่เฉย ๆ ทั้งวัน และในทางกลับกันดูแลไม่ให้ทำกิจกรรมเกินกำลังสำหรับวัยนี้  
- ชวนออกกำลังกายหลากหลายวิธีร่วมกัน เพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงให้ร่างกายทุกส่วนที่มีความสำคัญต่อการใช้ชีวิต โดย
 มีระบบการไหลเวียนโลหิต · กล้ามเนื้อแข็งแรง ·  ร่างกายมีความยืดหยุ่น · มีการทรงตัวที่ดี

เช่น เดินเล่น เดินเร็ว วิ่ง ปั่นจักรยาน ปลูกต้นไม้ โยคะ ไทเก็ก เต้นรำ เต้นแอโรบิคแบบไม่หนักเกินแรง ฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ยกน้ำหนัก ฝึกการทรงตัว บริหารเพื่อสร้างความยืดหยุ่น เป็นต้น
- ถ้าผู้สูงอายุไม่ชอบออกกำลังกาย แนะนำให้ออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมร่วมกัน เพื่อให้ผู้สูงอายุไม่รู้ว่าเป็นหน้าที่หรือถูกบังคับ แต่สนุกเพลิดเพลิน มีเพื่อนออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 
- ปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับปริมาณและรูปแบบกิจกรรมที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุ
- ช่วยเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องราคาแพง อาจใช้อุปกรณ์หรือสิ่งทดแทนที่หาได้ง่าย เช่น ขวดพลาสติกบรรจุน้ำเพื่อยกนำ้หนัก วันอากาศดีออกไปเดินเล่นช่วงเช้าหรือเย็นหรือไปเดินห้างฯ ที่คนไม่พลุกพล่านแทนการใช้ลู่วิ่ง

ออกกำลังกายมีคุณค่ากว่าที่คิด 
การออกกำลังกายช่วยลดระดับความเครียดและความวิตกกังวล ช่วยให้การทรงตัวดีขึ้นไม่หกล้มง่าย ซึ่งการหกล้มสำหรับผู้สูงอายุแล้วเป็นสิ่งอันตราย  การออกกำลังกายยังช่วยให้หลับสบายขึ้น และเสริมสร้างภูมิคุ้มกันทั้งทางร่างกายและจิตใจ ลดโอกาสเกิดซึมเศร้า ช่วยให้มีอายุยืนยาวอย่างมีสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น 

3. ส่งเสริมการมีสังคม
การนั่ง ๆ นอน ๆ อยู่กับบ้านทั้งวันโดยไม่มีกิจกรรมและไม่มีสังคม ผู้สูงอายุจะเบื่อหน่าย รู้สึกเหงา ค่อย ๆ เฉาลง เสี่ยงต่อการมีภาวะซึมเศร้ารวมทั้งสมองเสื่อม  
- การส่งเสริมให้ผู้สูงอายุเข้าสังคมควรเริ่มต้นตั้งแต่ในบ้าน มีกิจกรรมร่วมกันภายในครอบครัว มีกลุ่มครอบครัวออนไลน์ รับประทานอาหารร่วมกัน  ทำอาหาร ออกกำลังกาย ไปเที่ยว หรือมีงานอดิเรก ได้ใช้เวลาร่วมกันบ้างไม่ปล่อยให้เหงาเพียงลำพัง 
- ส่งเสริมให้ผู้สูงอายุได้พบปะญาติหรือเพื่อน หรืออาจให้ความช่วยเหลือเพื่อเข้าสังคมง่ายขึ้นด้วยการไปรับ-ส่ง 
- ส่งเสริมให้มีสังคมร่วมกับคนที่มีความสนใจเดียวกัน เช่น เข้าร่วมกลุ่ม ร้องเพลง เต้นรำ ออกกำลังกาย ทำงานศิลปะ กิจกรรมอาสาสมัคร เป็นต้น 
 
4. เช็คสุขภาพเป็นประจำ
- คอยสังเกตความเปลี่ยนแปลงทั้งทางร่างกายและจิตใจของผู้สูงอายุ หากพบความผิดปกติหรือดูแล้วส่งผลเสียต่อสุขภาพ อย่าละเลย แนะนำให้พาไปพบแพทย์ 
- ดูแลให้ผู้สูงอายุได้รับการตรวจสุขภาพประจำปี หากพบโรคก็จะได้รับการรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ 
- ติดตามวัดนัดหมายพบแพทย์เพื่อให้ไปตามนัดตรงเวลา 
- คอยดูแลให้ผู้สูงอายุรับประทานยาตามแพทย์สั่ง อาจช่วยจัดยาเตรียมไว้ให้เพื่อความสะดวก

5. รักทางไกลก็ใส่ใจกันได้
ถึงแม้ว่าลูกหลานจะอยู่คนละบ้านกับผู้สูงอายุ ก็ยังสามารถช่วยดูแลสุขภาพผู้สูงอายุได้ระหว่างที่ยังไม่มีโอกาสดูแลอย่างใกล้ชิด 
ติดต่อกันสม่ำเสมอ สื่อสารออนไลน์ โทรศัพท์ วิดีโอคอลสอบถามความเป็นอยู่ อาหารการกิน การทำกิจกรรมต่าง ๆ การกินยา เป็นต้น ให้ผู้สูงอายุได้รับรู้ถึงความรักความห่วงใยของเรา อาจฝากญาติหรือเพื่อนบ้านที่ไว้วางใจได้ช่วยสอดส่องดูแล